Niedobór witaminy D3

16. 02. 22
Odsłony: 1830

Autor: Kacper Borowiec, Przemysław Zarzeczny

Co to są witaminy?


Witaminy są to substancje, które w niewielkich dawkach regulują lub wspomagają przebieg reakcji organizmu. Większość z nich musi być dostarczana wraz z pokarmem, choć niektóre powstają w ciele człowieka. Niedobór tych substancji zaburza homeostazę i prowadzi do objawów klinicznych. W niektórych przypadkach także nadmiar powoduje nieprawidłowości, a stan ten nazywamy hiperwitaminozą.
Witaminy można podzielić na dwie podstawowe grupy – te, które rozpuszczają się w środowisku wodnym i te, które rozpuszczają się w tłuszczach.

Jak działa witamina D?


Nazwą witaminy D opisuje się grupę czynników pokarmowych, tzw. czynników przeciwkrzywiczych. Najczęściej mówiąc o witaminie D wspomina się cholekalcyferol (witaminę D3). Jest to forma, która działa najszybciej w ludzkim organizmie.
Witamina D powinna być raczej zaliczana do hormonów, ponieważ organizm ludzki ma zdolność jej syntezy. Największa część tej substancji powstaje w reakcji zachodzącej w skórze. Z udziałem promieni słonecznych (dokładnie promieniowania UV) w keratynocytach skóry powstaje cholekalcyferol. Potrzeba dostarczania witaminy D z pożywieniem zachodzi jedynie w przypadku długotrwałej, ograniczonej ekspozycji na bezpośrednie promieniowanie słoneczne lub w przypadku zaburzeń gospodarki wapniowej.

Jaka jest różnica między witaminą D a witaminą D3?


Witaminą D w uproszczeniu nazywamy całą rodzinę związków rozpuszczalnych w tłuszczach, mających wpływ na gospodarkę wapniowo-fosforanową organizmu. Najważniejsze są dwa z nich:

  • ergokalcyferol – witamina D2 – który naturalnie występuje w roślinach, także pokarmie roślinnym. Ulega on podobnym przemianom jak cholekalcyferol.
  • cholekalcyferol – witamina D3 – jej źródłem jest pokarm zwierzęcy.

Istnieją również witaminy D4 i D5, choć nie mają one praktycznego zastosowania.


Jak działa witamina D3?


Główną funkcją witaminy D jest utrzymanie prawidłowego stężenia jonów wapnia we krwi. Funkcję tę spełnia razem z parathormonem. Cholekalcyferol działa:

  • nasilając wchłanianie wapnia w jelitach,
  • zmniejszając wydalanie wapnia z moczem,
  • zatrzymując uwalnianie wapnia z kości.

Ponad to uczestniczy (w mniejszym stopniu):

  • w procesach wydzielania insuliny,
  • syntezie i sekrecji parathormonu (hormonu przytarczyc, PTH) oraz kalcytoniny (hormonu tarczycy),
  • wpływa także na układ odpornościowy.


Jakie są objawy niedoboru witaminy D3?


Dobowe zapotrzebowanie na witaminę D jest uzależnione od wieku oraz kondycji człowieka. Inna dawki zalecane są dla dzieci, kobiet w ciąży, czy osób dorosłych. W warunkach prawidłowych zapotrzebowanie na witaminę D jest pokrywane przez proces syntezy zachodzący w skórze oraz podaż wraz z pokarmem.  
W przypadku niedoboru cholekalcyferolu można zaobserwować zmniejszoną wytrzymałość kości oraz podatność na złamania.
Długotrwały niedobór witaminy D powoduje obniżanie się poziomu wapnia (małe wchłanianie w jelicie oraz zwiększona utrata z moczem), co może doprowadzić do hipokalcemii.

Czy niedobór witaminy D jest groźny dla dzieci?


Ze względu na szybki przyrost kośćca u dzieci, potrzebują one dużo wapnia aby prawidłowo rosnąć. Niedobór witaminy D skutkuje obniżeniem poziom wapnia w organizmie, co w młodym wieku prowadzi do rozwoju krzywicy. Zjawisko to dotyczy szczególnie dzieci między 3 miesiącem a 2 rokiem życia, które są źle odżywiane i mało eksponowane na słońce. Choroba angielska (jak inaczej bywa nazywana) polega na rozmiękaniu kośćca, z powodu utraty budulców mineralnych (wapń). Osłabione kości stają się bardziej podatne na odkształcenia, co w późniejszym wieku może skutkować poważnymi wadami postawy.

Do najbardziej zauważalnych objawów niedoboru witaminy D u tak małych dzieci są:

  • powolne zarastanie ciemiączka,
  • wydatne guzy czołowe,
  • deformacje klatki piersiowej,
  • spłaszczona główka,
  • kości nóg sprawiające wrażenie uginania się pod ciężarem ciała, łukowato wygięte.


Jakie są skutki niedostatecznej ilości witaminy D w organizmie?


Niedobór witaminy D u dorosłych może spowodować osteoporozę lub tak zwaną osteomalację (rozmiękanie), czyli demineralizację kości. W wyniku tego procesu, kościec traci swoją wytrzymałość i jest  bardziej podatny na odkształcenia. Długotrwały niedobór prowadzi do hipokalcemii, co objawia się bolesnymi skurczami mięśni oraz osłabieniem ich siły, co często ogranicza aktywność fizyczną. Niedostateczna ilość witaminy D wpływa także na powstawanie otyłości, nadciśnienia tętniczego, nadczynności przytarczyc, cukrzycy. Może predysponować do rozwoju chorób autoimmunologicznych takich jak toczeń czy reumatoidalne zapalenie stawów.

Jak diagnozuje się obniżony poziom tej witaminy?


W tym celu bada się krew pacjenta, a konkretniej jego surowicę. Istnieje możliwość wykonania dwóch oznaczeń:

  • kalcydiolu (25-OH-D) – umożliwia ocenę stężenia metabolitów wit. D3 oraz D2,
  • kalcytriolu (1,25-OH-D) – analiza stężenia aktywnej biologicznie witaminy D3.


Kiedy niezbędna jest wizyta u lekarza?


Jeżeli występują objawy świadczące o niedoborze witaminy D, należy zadbać o właściwą podaż wraz z posiłkami. Jeśli tak, wystarczy częściej wychodzić na słońce i spożywać więcej nabiału. Jeżeli objawy nie ustępują lub nasilają się, należy skontaktować się z lekarzem.

Kto jest narażony na niedobór witaminy D3?


Na niedobór szczególnie narażone są osoby stroniące od słońca oraz żyjące na obszarach, gdzie promienie słoneczne przez znaczą część roku docierają w ograniczonej ilości. W Polsce niedobory witaminy D obserwuje się zazwyczaj pod koniec okresu zimowego. Pojawiają się one szczególnie u dzieci i osób starszych.
Mała ilość witaminy D może towarzyszyć np. przy zespole złego wchłaniania, uszkodzeniu wątroby lub nerek czy długoletniej farmakoterapii przeciwpadaczkowej.

Jak leczy się taki niedobór?


Istnieją trzy sposoby leczenia deficytu tej witaminy:

  • częstsze i dłuższe wystawianie się na działanie promieni słonecznych bez filtra UV,
  • zastosowanie właściwej i pełnowartościowej diety,
  • suplementacja witaminy D w tabletkach.

Farmakologiczna suplementacja witaminy D oraz używanie lamp UV powinno być skonsultowane z lekarzem.


Jak mogę zapobiegać niedoborom witaminy D?


Najlepszym sposobem jest zażywanie kąpieli słonecznych. Dla szerokości geograficznej Polski zaleca się codzienną ekspozycję skóry na promienie słoneczne przez 15 minut przy 20% odsłoniętej powierzchni ciała. Zapewni to przez większą część roku wystarczającą ilość witaminy D.
W ciągu całego roku zaleca się stosowanie zrównoważonej diety, która dostarcza odpowiedniej ilości witaminy D oraz wapnia.

Jakie są zalecane dawki witaminy D dla dzieci i dorosłych?





Czy witaminę D można przedawkować?


Nadmiar jest równie szkodliwy, jak zbyt niskie stężenie i prowadzi do hiperkalcemii oraz hiperfosfatemii. Nadmiar wapnia oraz fosforu objawia się dość szybko wymiotami, biegunką,  osłabieniem, nadmiernym pragnieniem, bólem głowy oraz częstym oddawaniem moczu. Kalciuria (zwiększone wydalanie wapnia z moczem) predysponuje do tworzenia kamieni nerkowych, a w skrajnych okolicznościach do niewydolności nerek. U dzieci nadmiar witaminy D może objawiać się znacznym zaburzeniem w rozwoju psychomotorycznym.

 

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Rating 0.00 (0 Votes)


Reklama testowa
Do góry