Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy

15. 11. 05
Odsłony: 2399


Autor: Przemysław Zarzeczny

Na czym polega choroba wrzodowa?


Choroba wrzodowa charakteryzuje się obecnością ubytków błony śluzowej żołądka i/lub dwunastnicy, które nazywamy wrzodami trawiennymi. Zmiany te występują najczęściej pojedynczo, choć mogą licznie pokrywać śluzówkę żołądka i dwunastnicy. Występują zawsze tam, gdzie kwas solny – składnik soku żołądkowego, kontaktuje się ze ścianą przewodu pokarmowego. Agresywne działanie kwasu solnego przy zaburzonej ochronie śluzówki doprowadza do jej uszkodzenia.

Pamiętaj!
Większość, bo prawie 98% wrzodów trawiennych stwierdza się w pierwszym odcinku jelita cienkiego, tzw. opuszce dwunastnicy. Znacznie mniejsza część zmian zlokalizowana jest w okolicy odźwiernika żołądka.



Jaka jest różnica pomiędzy owrzodzeniem a nadżerką?


Należy pamiętać, że owrzodzenie i nadżerka nie są synonimami. Różnica dotyczy głębokości ubytku tkanki. Nadżerką nazywamy powierzchowny ubytek śluzówki, pojawiający się jedynie w obrębie błony śluzowej. W owrzodzeniu natomiast ubytki tkanki przekraczają zawsze warstwę mięśniową błony śluzowej, czyli zmiany chorobowe sięgają głębszych warstw.  
Kolejną różnicą jest sposób gojenia się tych zmian – po wygojonej nadżerce nie ma śladów.  Gdy wrzody goją się, w błonie śluzowej powstają blizny zbudowane z tkanki łącznej. Blizny czasem mogą być na tyle duże, że utrudniają lub blokują przesuwanie pokarmu. Na szczęście dzieje się tak bardzo rzadko.

Dlaczego ściana żołądka lub dwunastnicy zostaje uszkodzona?


Uszkodzenie śluzówki żołądka lub dwunastnicy powstaje w sytuacji, gdy zawodzą naturalne mechanizmy obronne. W warunkach prawidłowych ściana przewodu pokarmowego jest chroniona przed agresywnym działaniem kwasu solnego za pomocą:

  • intensywnej produkcji śluzu, który pokrywa nabłonek i chroni go,
  • bardzo dobrego ukrwienia nabłonka i jego zdolności do regeneracji.

Powstanie wrzodu jest następstwem zaburzeń równowagi między czynnikami agresji i obrony błony śluzowej żołądka i dwunastnicy.


Co sprzyja powstaniu wrzodów?


Do czynników uszkadzających należą:

  • zakażenie bakterią Helicobacter pylori (czytaj niżej),
  • przewlekłe stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), które osłabiają regenerację nabłonka i zmniejszają produkcję śluzu,
  • palenie papierosów, które zmniejsza ukrwienie błony śluzowej,
  • nadmierne spożywanie alkoholu, które pośrednio, choć znacznie przyczynia się do powstania wrzodów,
  • stosowanie sterydów i anabolików, które działają podobnie jak NLPZ.

 

Błędy dietetyczne, np.: zbyt długie przerwy między posiłkami, nadużywanie przypraw, zwłaszcza ostrych, potraw lub używek powodujących wzmożone wydzielanie soków trawiennych. Przyczyny te obok stresu i predyspozycji rodzinnych także uszkadzają śluzówkę żołądka lub dwunastnicy.


Co to znaczy, że mam Helicobacter pylori?


Wśród czynników uszkadzających śluzówkę ważne miejsce zajmuje zakażenie Helicobacter pylori. Jest to bakteria, której obecność zaburza skuteczne działanie systemu ochraniającego błonę śluzową żołądka. Choć mikroorganizm nie uszkadza bezpośrednio śluzówki, to wywołuje silną reakcję zapalną. Skutkiem stanu zapalnego jest powstanie wrzodu trawiennego.

 

Pamiętaj!
Enzymy i metabolity bakteryjne niszczą śluzową warstwę ochronną błony oraz powodują uszkodzenie nabłonka. Dlatego leczenie zakażenia antybiotykami uważa się za istotny element terapii. Taka forma leczenia farmakologicznego przyspiesza gojenie się owrzodzeń i umożliwia zapobieganie nawrotom.


Dlaczego wiosną i jesienią moje objawy się nasilają?


Oznaki choroby wrzodowej najczęściej dają się we znaki pacjentom w okresie przejściowych pór roku, tzn. jesienią i wiosną. W tym czasie organizm jest bardziej osłabiony i zachodzą w nim zmiany hormonalne, które potęgują objawy choroby wrzodowej.

Czy leki przeciwbólowe mogą spowodować chorobę?


Nadmierne bądź przewlekłe stosowanie niesteroidowych leków przeciwbólowych (NLPZ), przyczynia się do powstania wrzodów. Medykamenty te są główną przyczyną choroby u pacjentów bez zakażenia bakterią H. pylori. Leki hamują śluzówkową syntezę prostaglandyn, związków chemicznych, które odpowiadają za produkcję śluzu i ochronę ściany żołądka. Zatrzymana produkcja prostaglandyn zwiększa wydzielanie kwasu solnego oraz zmniejsza produkcję związków neutralizujących kwaśną treść żołądkową. Następstwem tego zjawiska jest podrażnienie i zwiększenie ryzyka powstania wrzodów żołądka i dwunastnicy.

Jak objawia się choroba wrzodowa?


Głównym objawem jest ból lub dyskomfort w nadbrzuszu, który pojawia się w ciągu 1-3 h po posiłku. Dolegliwości te łagodnieją po posiłku, szczególnie takim, który neutralizuje kwas solny (np. mleko). Dość często ból występuje w nocy lub wcześnie rano.

 

Pamiętaj!
Ból w chorobie wrzodowej ma najczęściej tępy charakter i nie towarzyszą mu nudności oraz wymioty. Zdarzają się także przypadki bezobjawowe, co wydłuża proces rozpoznania choroby i zwiększa ryzyko powstania powikłań.

Bardzo częstymi objawami są: pieczenie i palenie w nadbrzuszu oraz zgaga. Chorzy często lekceważą te objawy i w początkowej fazie choroby przyjmują leki zobojętniające kwas solny.
Inne objawy, które mogą się pojawić:

  • puste odbijania,
  • spadek masy ciała,
  • zmęczenie,
  • nieregularne wypróżnienia.


Kiedy zgłosić się do lekarza?


Uwagę pacjenta powinna zwrócić przewlekle pojawiająca się zgaga i niesmak w ustach. Ważnym symptomem jest charakterystyczny ból, którego charakter opisano wyżej.  
Jeśli takie objawy często się powtarzają, należy skonsultować się z lekarzem. Zaniechanie leczenia choroby wrzodowej może doprowadzić do rozwoju ciężkich powikłań. Silna erozja ściany narządu może spowodować uszkodzenie naczyń krwionośnych, co prowadzi do krwawienia. Perforacja, czyli przedziurawienie ściany żołądka lub dwunastnicy stanowi stan zagrożenia życia. Stan ten wymaga pilnej interwencji chirurgicznej. Do powikłań choroby wrzodowej należą także zwężenia odźwiernika i wtórne zaburzenie pasażu treści pokarmowej.

Czy gastroskopia jest konieczna?


Najczęściej wykonywanym badaniem przez lekarzy w diagnostyce choroby wrzodowej jest endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, czyli gastroskopia. Polega ona na  wprowadzeniu aparatu (gastroskop) przez jamę ustną. Badanie to pozwala ocenić stan błony śluzowej, zlokalizować wrzód trawienny oraz pobrać wycinek tkanki do badania histopatologicznego. Histopatolog ocenia wycinek pod mikroskopem oceniając nasilenie stanu zapalnego, zaawansowanie zmian chorobowych oraz przeprowadza testy w celu wykrycia zakażenia H. pylori.
Przed wprowadzeniem endoskopu gardło znieczula się 10% roztworem lidokainy. Gastroskopia jest badaniem krótkotrwałym, trwającym około 5-10 minut. Choć należy do procedur inwazyjnych, jest badaniem stosunkowo bezpiecznym.

Czy można wykonać nieinwazyjne testy na obecność H.pylori?


Wśród możliwości diagnostycznych zakażenia H.pylori można wyróżnić ureazowy test oddechowy. Jest to badanie nieinwazyjne - polega na wypiciu przez pacjenta roztworu mocznika zawierającego w swoich cząsteczkach znakowane izotopem atomy węgla. W przypadku zakażenia bakterią, wytwarzany przez nią enzym – ureaza, hydrolizuje mocznik do dwutlenku węgla i amoniaku.  W badaniu mierzone jest stężenie dwutlenku węgla (zawierającego znakowany węgiel) w wydychanym powietrzu. Jego obecność świadczy o zakażeniu.
Kolejnym badaniem są testy serologiczne, których celem jest  wykrycie obecności swoistych przeciwciał przeciwko antygenom Helicobacter pylori. Przeciwciała obecne są we krwi osoby zakażonej. Aby przeprowadzić tę diagnostykę, należy pobrać od pacjenta krew.

Na czym polega leczenie choroby wrzodowej?


Leczenie w głównej mierze zależy od czynników sprawczych, które zostały zidentyfikowane. W przypadku zakażenia H. pylori, konieczna jest eradykacja, czyli leczenie przeciwbakteryjne. Terapia polega na stosowaniu dwóch antybiotyków oraz leków zmniejszających wydzielanie kwasu solnego – tzw. inhibitorów pompy protonowej (IPP).
Niezwykle ważną rolę w walce z chorobą wrzodową pełni właściwa dieta. Prawidłowo zaplanowana i przestrzegana, zmniejsza dolegliwości oraz minimalizuje konieczność sięgania po leki doraźne.

 

Pamiętaj!
Kwaśną treść żołądkową mogą zneutralizować różne środki farmakologiczne. Oprócz wspomnianych IPP, takie działanie mają związki magnezu lub glinu oraz leki osłaniające błonę śluzową żołądka. Działanie tych drugich polega na tworzeniu ochronnej warstwy, która chroni przez działaniem szkodliwych czynników dla komórek nabłonka.


Czy chorobę wrzodową leczy się chirurgicznie?


W dzisiejszych czasach leczenie chirurgiczne ma mniejsze znacznie niż farmakoterapia. Skuteczność leczenie zachowawczego (nieoperacyjnego) jest na tyle wysoka, że umożliwia w większości przypadków trwałe wyleczenie i zapobiega powstaniu powikłań.
Zdarza się, że w niektórych przypadkach leczenie chirurgiczne jest konieczne. Do tych rzadkich sytuacji zalicza się owrzodzenia oporne na leczenie farmakologiczne. Stosuje się wtedy jedną z następujących procedur chirurgicznych: całkowite lub częściowe wycięcie żołądka, przecięcie nerwów błędnych (wagotonia) z poszerzeniem odźwiernika.

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Rating 5.00 (1 Vote)


Reklama testowa
Do góry