Ostre zapalenie trzustki

15. 11. 05
Odsłony: 2082


Autor: Marta Stolarczyk, Przemysław Zarzeczny

Czy trzustka należy do układu pokarmowego? Co to jest za narząd?


Trzustka znajduje się w górnej części jamy brzusznej, w tzw. nadbrzuszu.  Jest to narząd, który pełni szczególne funkcje wydzielnicze i stanowi integralną część układu pokarmowego.  Komórki tego gruczołu uwalniają hormony regulujące przemianę cukrów w organizmie oraz enzymy trawiące białka i tłuszcze. Płyn zawierający enzymy trawienne oraz substancje neutralizujące kwaśną treść żołądkową nazywamy sokiem trzustkowym.

Trzustka to dwa narządy czy jeden gruczoł?


W rzeczywistości trzustka pełni dwie odmienne funkcje: jest gruczołem wydzielania zewnętrznego i wewnętrznego. Z tego powodu trzustkę czasami określa się jako dwa narządy, choć anatomicznie jest to jedna struktura. Wydzielanie zewnętrzne trzustki wiąże się z uwalnianiem enzymów trawiących białka, cukry i tłuszcze. Wydzielanie wewnętrzne natomiast reguluje gospodarkę węglowodanów w organizmie. Jest to możliwe dzięki produkcji hormonów: insuliny i glukagonu. Przez inne komórki wydzielania wewnętrznego trzustki produkowana jest również:

  • somatostatyna, hamująca wydzielanie hormonu wzrostu,
  • polipeptyd trzustkowy, który hamuje wydzielanie zewnętrzne trzustki, czyli wyżej wymienionych enzymów.


Czym jest ostre zapalenie trzustki?


Ostre zapalenie trzustki związane jest z uszkodzeniem komórek narządu. Zmiany chorobowe w ostrym zapaleniu trzustki (skrót: OZT) są następstwem dwóch zdarzeń:

  • przedwczesnym uwolnieniem i aktywacją proenzymów w obrębie narządu - wolne enzymy trzustkowe zamiast rozkładać pożywienie w jelicie, niszczą gruczoł w związku z ich aktywacją w nieodpowiednim miejscu i czasie,
  • oraz rozwojem reakcji zapalnej w miejscu uszkodzenia – jest to odpowiedź organizmu na zaburzenie homeostazy i powstałe zmiany patologiczne.

 

Pamiętaj!
Zaburzenia zewnątrzwydzielniczej części trzustki występują w praktyce klinicznej stosunkowo rzadko, ale stanowią poważne zagrożenie życia. Profilaktyka tych chorób i ich wczesne rozpoznanie wymagają dyscypliny ze strony pacjenta i dociekliwości od lekarza.


Czy każde ostre zapalenie trzustki jest tak samo niebezpieczne?


Nie każde ostre zapalenie trzustki jest tak samo nasilone. Chorobę tę możemy podzielić na trzy postaci:

  • postać łagodną, odznaczającą się minimalnym uszkodzeniem trzustki i zachowaniem, lecz niewielkim upośledzeniem jej funkcji,
  • postać umiarkowana, w której niewydolność narządowa trzustki jest przejściowa (do 48 godzin), występują powikłania miejscowe w postaci martwicy oraz ewentualne zaostrzenia choroby współistniejącej z ostrym zapaleniem trzustki,
  • postać ciężką, odznaczającą się dużym uszkodzeniem narządu, brakiem jej zdolności do prawidłowego wydzielania enzymów oraz hormonów (niewydolność trzustki) oraz powikłaniami miejscowymi.


Jak dużo osób choruje na ostre zapalenie trzustki?


Zapadalność na OZT szacowana jest na ok 0,02-0,07% populacji Polski.

Jakie są najczęstsze przyczyny OZT?


Ostre zapalenie trzustki występuje w dwóch głównych sytuacjach:

  • podczas kamicy pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych, występującej samoistnie lub w towarzystwie choroby alkoholowej,
  • oraz przy bezpośrednim uszkodzeniu komórek trzustkowych.

Rzadszymi przyczynami są wady wrodzone, przyjmowane leki, nadczynność przytarczyc, hiperlipidemia, bądź uraz jamy brzusznej.


Czy jakieś czynniki zwiększają ryzyko zachorowania na OZT?


Cechami klinicznymi wskazującymi na możliwość rozwoju ciężkiego OZT są m. in.:

  • wiek powyżej 55 roku życia,
  • otyłość,
  • zaburzenia świadomości, związane z zatruciem ustroju,
  • choroby współistniejące.


Czy to prawda, że ostre zapalenie trzustki może wystąpić w dwóch rodzajach?


To prawda, że występują dwa rodzaje tego schorzenia. Częstszym jest śródmiąższowe, obrzękowe zapalenie trzustki, w którym nie stwierdza się martwicy trzustki ani tkanek okołotrzustkowych. W badaniu USG można zaobserwować rozlane powiększenie trzustki. Martwicze zapalenie trzustki, drugi rodzaj,  dotyka ok. 10-20% chorych. Ta postać objawia się martwicą miąższu trzustki oraz ewentualną martwicą tkanek sąsiadujących.

Jakie są najczęstsze objawy OZT?


Najczęściej występującym objawem jest nagły, silny ból nadbrzusza wyczuwalny pod lewym łukiem żebrowym. Ból ten często promieniuje do kręgosłupa.  Innymi, powszechnymi objawami są nudności i wymioty nieprzynoszące charakterystycznej ulgi. Często występuje gorączka, której czas wystąpienia jest istotny dla określenia przyczyny.  Kolejnym objawem jest wzmożone napięcie powłok brzusznych, przyśpieszenie akcji serca. W obrazie klinicznym choroby wystąpić mogą zmiany skórne w postaci zaczerwienienia twarzy, zasinienia twarzy i kończyn.

Kiedy zgłosić się do lekarza? Jakie są objawy alarmowe?


Pierwszym objawem alarmowym jest silny ból, który może pojawić się po posiłku. Zwykle towarzyszą mu nudności jak i wymioty. Takich dolegliwości nie powinno się lekceważyć. Każde odroczenie wizyty u lekarza może obfitować w poważne konsekwencje. Samodzielne przyjmowanie leków przeciwbólowych zamaskuje jedynie objawy i może doprowadzić do znacznego pogorszenia stanu zdrowia.

Na podstawie jakich badań można potwierdzić ostre zapalenie trzustki?


Obecność charakterystycznych objawów dla ostrego zapalenia trzustki wymagają wykonania dodatkowych badań specjalistycznych. W pierwszej kolejności pobierana jest krew celem oznaczenia aktywności lipazy i amylazy trzustkowej. Aktywność amylazy jest także oznaczane w moczu.
Badania obrazowe, które są wykorzystywane do diagnostyki OZT to:

  • USG jamy brzusznej,
  • RTG klatki piersiowej,
  • RTG jamy brzusznej,
  • ECPW.

Ciężkość choroby jest monitorowana przez oznaczenie ilości białka całkowitego i albumin we krwi, aktywności enzymów AspAT i AlAT oraz białka ostrej fazy CRP, które mówi o zaawansowaniu stanu zapalnego. 


Jak często występują powikłania? Czy są groźne?


Powikłania występują najczęściej przy postaci umiarkowanej lub ciężkiej OZT.  W postaci łagodnej ostrego zapalenie trzustki zdarzają się rzadko.
Powikłania choroby podzielić możemy na miejscowe i narządowe, ze względu na miejsce powikłania.  Do powikłań miejscowych należą m.in.:

  • ostry, okołotrzustkowy zbiornik płynu,
  • torbiel rzekoma trzustki,
  • ostry zbiornik martwiczy,
  • otorbiona martwica,
  • zakażenie martwicy trzustki i tkanek okołotrzustkowych,
  • przetoki.

Powikłania naczyniowe:

  • przedwątrobowe nadciśnienie wrotne,
  • krwawienie lub powstanie tętniaka rzekomego,
  • zakrzepica żyły lub tętnicy śledzionowej lub żyły wrotnej.

Powikłąnia narządowe obejmują inne organy lub układy, a ich obecność wiąże się z ciężkim staniem pacjenta.


Jakie są rokowania dla ostrego zapalenie trzustki?


Rokowania zależne są od postaci choroby stwierdzonej u danej osoby.  Jak domyśleć się można, w łagodnym OZT rokowania co do wyleczenia i przeżycia są pomyślne. W umiarkowanym OZT, ze względu na niewydolność narządową oraz ewentualne powikłania leczenie będzie bardziej abosorbujące, lecz pod warunkiem prawidłowej opieki dużo łatwiejsze niż w przypadku ciężkiego OZT.

OZT postać ciężka- żywienie dojelitowe, charakterystyka ogólna


Cierpiący na postać ciężką OZT wymagają całkowitego żywienia dojelitowego bądź pozajelitowego.  Istotnym faktem w żywieniu dojelitowym jest tkzw. wlew ciągły zwiększany stopniowo nie przekraczając jednak  100ml/h.
Żywienie pozajelitowe stosowane jest tylko w uzasadnionych do tego przypadkach (np. nietolerancji żywienia dojelitowego), pod warunkiem kontroli niedoborów bądź nadmiarów wapnia, fosforu, potasu, magnezu, glikemii.

OZT postać łagodna- żywienie tradycyjne


Chorzy na postać łagodną OZT po kilku dniach od wystąpienia ewentualnego bólu mogą być żywieni  tradycyjnie pokarmami o kontrolowanej zawartości tłuszczu. Bardzo ważna jest profilaktyka niedożywienia, gdyż często chorzy tracą apetyt na skutek dolegliwości bólowych.

 

 

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Rating 5.00 (3 Votes)


Reklama testowa
Do góry