Choroba trzewna

16. 06. 20
Odsłony: 1712


Autor: Przemysław Zarzeczny

Co to jest celiakia?


Celiakia to choroba przewodu pokarmowego o podłożu autoimmunologicznym. Schorzenie rozwija się w następstwie ekspozycji na gluten u osób z predyspozycją genetyczną. Pod wpływem glutenu – frakcji białek obecnych w nasionach pszenicy, żyta, jęczmienia oraz owsa, dochodzi do rozwoju stanu zapalnego w obrębie jelita cienkiego. Konsekwencją zmian chorobowych są typowe dolegliwości oraz uszkodzenie błony śluzowej jelita cienkiego wraz z zanikiem kosmków jelitowych.

Choroba trzewna występuje częściej u:

  • krewnych I stopnia chorych na celiakię,
  • chorych na cukrzycę typu 1,
  • osób z chorobą Gravesa-Basedowa lub Hashimoto,
  • chorych na autoimmunologiczne choroby wątroby,
  • osób z niedoborem immunoglobuliny A (IgA).


Czy celiakia i alergia na gluten to ta sama choroba?


Choroba trzewna oraz alergia na gluten stanowią dwie różne jednostki chorobowe. Z uwagi na inny obraz kliniczny (różne objawy) nie należy mylić tych dolegliwości.
Gluten jest jednym z najczęstszych alergenów – objawy uczulenia na to białko stwierdza się u ok. 10-25% osób z alergią pokarmową. W przypadku alergii dochodzi do nadmiernej i nieprawidłowej reakcji na dany składnik pokarmowy, w tym wypadku na gluten. Dochodzi do produkcji specyficznych przeciwciał (immunoglobulin) IgE.
Reakcję uczuleniową na gluten można podzielić na natychmiastową (rozwija się w ciągu kilku minut do godziny od spożycia pokarmu glutenowego) oraz późną (pojawia się po kilku godzinach, a nawet po 1-2 dniach).

A co to jest nadwrażliwość na gluten?


U niektórych osób, które nie chorują na celiakię i nie mają alergii glutenozależnej, po spożyciu glutenu pojawiają się charakterystyczne objawy. Wnikliwa obserwacja chorych pozwoliła na wyodrębnienie nowej jednostki chorobowej – nadwrażliwości na gluten (NCGS – Non-Celiac Gluten Sensitivity). Dotyczy ona około 6% populacji. Występuje najczęściej u młodzieży i osób dorosłych. Kobiety chorują kilkakrotnie częściej niż mężczyźni.

Obecnie nie jest znany patomechanizm nadwrażliwości na gluten. Uważa się, że chorobie sprzyja wystąpienie kilku czynników:

  • uaktywnienie nieprawidłowej odpowiedzi immunologicznej na gluten,
  • wzrost spożycia węglowodanów krótkołańcuchowych (m.in. sacharoza, fruktoza),
  • spożywanie produktów bogatych w substancje blokujące działanie enzymów rozkładających węglowodany (np. rośliny strączkowe, kukurydza),
  • spożywanie żywności przetworzonej, zawierające znaczne ilości barwników, wzmacniaczy smaku i konserwantów.


Kogo dotyczą choroby glutenozależne?


Choroba trzewna dotyczy osób z predyspozycją genetyczną, posiadających antygeny HLA-DQ2 lub DQ8. Jest to warunek niezbędny, bez którego nie dochodzi do rozwoju tego schorzenia. Ocenia się, że choroba dotyczy około 1% populacji Polski. Choroba może ujawnić się w każdym wieku, a rozwój objawów zależy od stosowanej diety. Obecnie celiakię najczęściej stwierdza się u osób pomiędzy 30 a 50 rokiem życia.
Alergia na gluten występuje u około 10 – 25% osób z alergią pokarmową. Nadwrażliwość na gluten obejmuje około 6% społeczeństwa.

Jakie są objawy celiakii?


Objawy choroby trzewnej są zróżnicowane i mogą pochodzić ze strony przewodu pokarmowego jak i innych układów lub narządów. Ich nasilenie zależy od postaci choroby, rodzaju stosowanej diety oraz wieku pacjenta.
Z uwagi na różne postaci choroby trzewnej, objawy mogą występować obficie lub notuje się przebieg bezobjawowy!

W klasycznej postaci celiakii dominują objawy ze strony przewodu pokarmowego. Do najczęstszych należą: przewlekła biegunka, bóle i wzdęcia brzucha oraz utrata masy ciała. Ponadto może wystąpić:

  • biegunka tłuszczowa o silnym, charakterystycznym zapachu,
  • zaparcia,
  • utrata apetytu,
  • niedożywienie,
  • zaburzenia rozwoju,
  • przewlekłe uczucie zmęczenia,
  • depresja.

Choroba trzewna o przebiegu nietypowym cechuje się dominacją objawów pozajelitowych. Dolegliwości, które mogą wystąpić:

  • osłabienie mięśniowe,
  • niedokrwistość,
  • opóźnienie dojrzewania płciowego, w tym opóźnienie pierwszej miesiączki,
  • tężyczka,
  • zapalenie skóry (choroba Duhringa),
  • zaparcia,
  • stłuszczeniowe zapalenie wątroby
  • oraz objawy postaci klasycznej.

Postać niema i latentna choroby przebiega bezobjawowo.


Jakie są objawy alergii na gluten?


Najczęstszymi objawami alergii glutenozależnej są:

  • biegunka,
  • wzdęcia i bóle brzucha,
  • wodnisty katar,
  • zaostrzenie astmy lub innych chorób układu oddechowego – poprzez skurcz oskrzeli,
  • zmiany skórne w postaci pokrzywki lub atopowego zapalenia skóry,
  • wstrząs anafilaktyczny – bezpośredni stan zagrożenia życia!


Jakie są objawy nadwrażliwości na gluten?


Objawy nadwrażliwości na gluten są podobne do tych występującej w celiakii jak i alergii glutenozależnej. Ponadto może stwierdzić:

  • refluks żołądkowo – przełykowy,
  • afty jamy ustnej,
  • bóle głowy i stawów.


Czy mogę profilaktycznie stosować dietę bezglutenową?


Profilaktyczna eliminacja glutenu z diety jest rozwiązaniem niewłaściwym. Dlatego osoby zdrowe nie powinny unikać produktów zawierających pszenicę, żyto, jęczmień czy owies.
Przeprowadzone badania naukowe pozwoliły jasno określić, że stosowanie diety bezglutenowej u osób zdrowych nie przynosi żadnych korzyści. W niektórych przypadkach notowano działania niepożądane w postaci niedoborów pokarmowych.
W żadnym wypadku nie poleca się odstawienia glutenu bez konsultacji z lekarzem oraz dietetykiem. Zważając na konsekwencje decyzji należy się kierować prawidłowo rozumianą profilaktyką zdrowotną, a nie trendami żywieniowymi.

Jak wykryć celiakię?


W przypadku wystąpienia niepokojących objawów należy udać się do lekarza.

Diagnozowanie choroby trzewnej oraz alergii lub nadwrażliwości na gluten składa się z kilku etapów. W pierwszej kolejności istotny jest wywiad chorobowy – charakterystyka występujących objawów oraz ich korelacja z pokarmami zawierającymi gluten.

Badania serologiczne należą do podstawowej diagnostyki choroby trzewnej. Rutynowo wykonuje się oznaczenie autoprzeciwciał przeciwendomyzjalnych i przeciwko transglutaminazie tkankowej w klasie IgA. Wykonanie testów jest zasadne u osób:

  • z podejrzeniem celiakii,
  • należących do grupy zwiększonego ryzyka zachorowania,
  • chorujących w celu oceny przestrzegania diety bezglutenowej.

Badanie endoskopowe górnego odcinka przewodu pokarmowego (gastroskopia) umożliwia ocenę kondycji jelita cienkiego oraz pobranie wycinka śluzówki do badania histopatologicznego. Stwierdzony zanik kosmków jelitowych jest charakterystyczny dla choroby trzewnej.


Jak diagnozuje się alergię i nadwrażliwość na gluten?


W obu przypadkach podstawową rolę odgrywa wywiad chorobowy oraz badania dodatkowe. W przypadku alergii na gluten stwierdza się specyficzne przeciwciała w klasie IgE. Nadwrażliwość na gluten rozpoznaje się przez wykluczenie choroby trzewnej oraz alergii glutenozależnej.

Jak przygotować się do badań?


Miarodajny wynik badań serologicznych w dużym stopniu zależy od przygotowania pacjenta. Przed diagnostyką immunologiczną pacjent zobowiązany jest codziennie przez minimum 6 tygodni spożywać minimum jeden posiłek zawierający gluten. Nie należy stosować diety eliminującej gluten nawet w przypadku objawów!

Jak wygląda leczenie tej choroby?


Leczenie choroby opiera się na ścisłej diecie bezglutenowej trwającej całe życie. Spożycie najmniejszej liczby produktu zawierającego gluten pobudza układ immunologiczny. Efektem reakcji zapalnej jest nawrót lub nasilenie objawów i postępujące uszkodzenie błony śluzowej jelita cienkiego.
W przypadku silnego zaniku kosmków czasowo wprowadza się dietę bezlaktozową (wyklucza się produkty mleczne). Brak kosmków jelitowych upośledza trawienie laktozy laktozy. Dlatego wielu chorych może nie odczuwać poprawy na diecie bezglutenowej jeśli nie wykluczą dodatkowo produktów mlecznych.

Czy są możliwe powikłania niestosowania diety bezglutenowej?


Nieprzestrzeganie diety bezglutenowej powoduje postęp choroby i powikłania, takie jak:

  • niedobór masy ciała i niedożywienie,
  • niedokrwistość,
  • osteoporoza i osteomalacja – zmiany prowadzą do zwiększonej łamliwości kości,
  • niepłodność lub przedwczesna menopauza,
  • poronienia nawykowe lub przedwczesny poród,
  • nasilenie współistniejących chorób autoimmunologicznych,
  • zwiększona zachorowalność na nowotwory: rak gardła, przełyki lub jelita cienkiego, chłoniaki.

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Rating 5.00 (1 Vote)


Reklama testowa
Do góry