Niedokrwistość megaloblastyczna

15. 11. 05
Odsłony: 2369


Autor: Kacper Borowiec, Dominika Zimny

Czym jest niedokrwistość megaloblastyczna?


Niedokrwistość megaloblastyczna, inaczej zwana anemią megaloblastyczną jest rzadką chorobą. Charakteryzuje się ona obecnością szybko obumierających nieprawidłowych erytrocytów we krwi, spowodowaną szeroko rozumianymi zaburzeniami wchłaniania witaminy B12 lub kwasu foliowego. Brak tych substancji upośledza wytwarzanie erytroblastów (wczesnych form erytrocytów) oraz powoduje ich niszczenie w szpiku kostnym.

Do czego potrzebna jest witamina B12 i kwas foliowy?


Obydwie witaminy (kwas foliowy = witamina B9) współdziałają na rzecz prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego. Oprócz tej nadrzędnej funkcji odgrywają one rolę w procesie podziału komórkowego (synteza DNA) oraz syntezie neuroprzekaźników (niedobory wpływają na pogorszenie nastroju, depresje)
Zapasy kwasu foliowego w organizmie wystarczają na około 3 - 4 miesiące w przypadku braku dostarczania ich z pokarmem. Witamina B12 czyli cyjanokobalamina jest magazynowana w znacznie większym stopniu, co wystarcza na maksymalnie 4 lata bez przyjmowania jej z zewnątrz u zdrowego pacjenta. Choroby nowotworowe, krwotoki a także ciąża bardzo szybko zmniejszają poziom tych witamin w organizmie co wymaga suplementacji.
Witamina B12 wchłaniana jest głównie w jelicie krętym (dalszej części jelita cienkiego) a niezbędnym do tego procesu jest czynnik wewnętrzny Castle’a. Jest on wydzielany przez komórki okładzinowe żołądka, a następnie razem  z pożywieniem wędruje do jelit.
Przenikanie kwasu foliowego (wit. B9) z pokarmu do krwioobiegu również następuje w jelicie cienkim i nie wymaga dodatkowych czynników. Pewna jego część ulega rozkładowi przez bakterie flory jelitowej, dlatego aby zwiększyć jego wchłanianie należy przyjmować jednocześnie kompleks witamin z grupy B (szczególnie B6, B12) oraz witaminę H i C.

Jakie są przyczyny niedoboru witaminy B12? Kto jest narażony na wystąpienie tej choroby?


Głównym źródłem witaminy B12 jest mięso i mleko. Zapasy w organizmie na ogół wystarczają na około 4 lata przy braku spożywania tej substancji.  Jedną z przyczyn niedoboru Wit. B12 jest źle zbilansowana dieta wegetariańska. Sama w sobie pozbawiona jest produktów odzwierzęcych, a dodatkowy brak wiedzy na temat zawartości witamin w produktach roślinnych sprzyja obniżonemu dostarczaniu B12 z pożywieniem.
Kolejnym z głównych sprawców tego niedoboru jest alkoholizm. Zmiany w śluzówce żołądka zaburzają wydzielanie czynnika wewnętrznego Castle’a, który jest niezbędny do wchłaniania witaminy B12. Ponad to enterocyty (komórki wchłaniające w jelitach) są zniszczone, co także ogranicza pobieranie omawianej substancji z pokarmu.
Niedobór B12 może być także konsekwencją różnych operacji chirurgicznych np. resekcji żołądka czy resekcji jelita krętego.

Jakie są objawy anemii z niedoboru witaminy B12? Co powinno zwrócić moją uwagę?


Ogólne objawy anemii (osłabienie, zawroty głowy, bladość skóry) pojawiają się dopiero w zaawansowanym stadium choroby. Niedobór witaminy B12 daje objawy znacznie wcześniej niż w pełni rozwinięta niedokrwistość. Szczególnie osoby z grupy ryzyka powinny zwrócić uwagę na pojawiające się objawy, głównie ze strony obwodowego układu nerwowego. Do tej grupy objawów zaliczamy: drętwienie kończyn, uczucie kłucia w opuszkach palców stóp oraz osłabienie słuchu, drażliwość, a nawet trudności z chodzeniem. Dolegliwościom ze strony układu pokarmowego jak nudności, biegunki czy zaparcia mogą towarzyszyć utrata czucia smaku i pieczenie języka.

Jakie są przyczyny niedoboru kwasu foliowego?


Głównym źródłem kwasu foliowego są zielone warzywa liściaste, cytrusy i produkty pochodzenia zwierzęcego, a jego zapasy wystarczają na 4 miesiące. Warto zaznaczyć, że do prawidłowych przemian kwasu foliowego potrzebna jest witamina B12, dlatego należy wyrównywać poziom obu tych witamin jednocześnie.
Na niedobór kwasu foliowego mogą cierpieć osoby stroniące od świeżych warzyw (gotowane zawierają znacznie mniej tej substancji). Ponad to osoby ze zmniejszonym wchłanianiem witaminy B12 (np. po resekcji żołądka), pacjenci z marskością wątroby oraz alkoholicy. Również zwiększone zapotrzebowanie organizmu przy ubogiej diecie może doprowadzić do niedoboru tego kwasu np. podczas ciąży, laktacji czy chorób nowotworowych.

Pamiętaj!
Alkohol zaburza wchłanianie kwasu foliowego. Już 8 tygodni jego regularnego picia doprowadza do anemii megaloblastycznej.


Jakie są objawy anemii z niedoboru kwasu foliowego?


Podobnie jak w przypadku anemii z niedoboru witaminy B12, ogólne objawy niedokrwistości pojawiają się już w zaawansowanym stadium choroby. Dlatego dominują przede wszystkim objawy niedoboru kwasu foliowego. Są one podobne jak w przypadku niedoboru witaminy B12, ale nie dotyczą układu nerwowego. Mogą pojawić się dolegliwości ze strony układu pokarmowego, takie jak zaparcia, biegunki czy mdłości, a nawet zaburzenia czucia smaku. Pacjent może stać się drażliwy lub mieć zwiększoną skłonność do depresji. W niektórych przypadkach pojawia się niepłodność u obydwu płci, więc jeśli para planuje ciążę, to zarówno mężczyzna jak i kobieta powinni zadbać o czasową suplementację kwasu foliowego.

Dużo się mówi o potrzebie uzupełniania kwasu foliowego przez kobiety będące w ciąży. Dlaczego?


W zasadzie nie chodzi tutaj o kobiety będące w ciąży, a dopiero planujące poczęcie. Kwas foliowy jest niezbędny do prawidłowego rozwoju płodu, a w szczególności jego układu nerwowego. Cewa nerwowa, a następnie cały układ najsilniej rozwijają się między 2 a 4 tygodniem życia. Warto zwrócić uwagę, iż kobieta dowiaduje się, że jest mamą zazwyczaj około 6 tygodnia. Wtedy też wykonuje się rutynowe badania krwi i jeśli wykazałyby one, że mama posiada niedobór kwasu foliowego (który jest niezbędny w 2 - 4 tyg.) to nawet przyjmując go, nie naprawi możliwych zmian jakie zaszły w układzie nerwowym płodu. Dlatego ważne jest, aby kobiety w okresie prokreacyjnym podejmujące współżycie seksualne i ciężarne do przynajmniej 12 tyg. profilaktycznie uzupełniały dietę w produkty bogate w kwas foliowy i wit. B12 oraz zażywały suplementy dostępne bez recepty. Takie zachowania pozwalają zmniejszyć ryzyko wystąpienia wad układu nerwowego aż o 50-70%. Zalecane dawkowanie kwasu foliowego to 400 mikrogramów (0,4 mg) dziennie. Większość preparatów wielowitaminowych na rynku zawiera taką właśnie dawkę.

Czy niedokrwistość z niedoboru kwasu foliowego i z niedoboru witaminy B12 mogą występować jednocześnie?


Mogą i najczęściej występują u osób niedożywionych lub posiadających monotonną dietę ubogą w składniki odżywcze. Ponad to witamina B12 jest niezbędna do prawidłowych przemian kwasu foliowego, więc jej długotrwały niedobór (najczęściej spowodowany zaburzeniami wchłaniania) może spowodować dość znaczące zmiany w organizmie. Oprócz anemii z niedoboru B12 pojawi się także anemia o podłożu niedoboru kwasu foliowego (nie wynikająca z jego braku w pokarmie lecz braku jego przemian metabolicznych).

Jak diagnozuje się anemię megaloblastyczną?


W celu potwierdzenia przypuszczanej anemii, oprócz badania fizykalnego lekarz zleci wykonanie badania morfologii krwi obwodowej i ewentualnie badanie morfologii szpiku w celu dokładnego zdiagnozowania rodzaju anemii. Niezbędne są również niektóre badania biochemiczne. Można oznaczyć stężenie witaminy B12, lecz wyniki często są dość niedokładne. Rutynowo oznacza się natomiast poziom innej substancji – kwasu metylomalonowego, istotnego dla dokładnego rozpoznania. W niedokrwistości z niedoboru kwasu foliowego bardzo ważne jest oznaczenie jego stężenia. W tym przypadku dużą rolę odgrywa również stężenie witaminy B12.  

Jak leczy się anemię megaloblastyczną?


Leczenie rozpoczyna się w oparciu o uzyskane wyniki badań i wywiad lekarski. Najczęściej polega ono na leczeniu choroby podstawowej czyli zaburzenia wchłaniania. Podaje się także witaminę B12 lub kwas foliowy w zależności od rodzaju anemii. Lekarz powinien także zalecić zmianę diety i uzupełnienie jej w składniki bogate w te substancje. W pewnych przypadkach może stać się koniecznym zażywanie obydwu substancji jednocześnie. Najczęściej taki pakiet witamin zażywają chorzy na anemię, wegetarianie oraz alkoholicy. Może się zdarzyć, iż pacjenci po operacjach przewodu pokarmowego do końca życia muszą przyjmować te suplementy.

Jak mogę zapobiegać anemii megaloblastycznej?


Zastosowanie zbilansowanej diety jest podstawą w profilaktyce wielu chorób, w tym anemii megaloblastycznej. Kobiety w okresie ciąży oraz karmienia piersią powinny udać się na konsultacje do lekarza rodzinnego, który zapobiegawczo zleci badania krwi.

Jakie są skutki chorowania na ten rodzaj niedokrwistości?


Wcześnie wykryta niedokrwistość megaloblastyczna jest w pełni odwracalna. Kiedy jednak choroba jest długo nieleczona, doprowadza do nieodwracalnych zmian zwyrodnieniowych w obrębie rdzenia kręgowego. Ponad to u chorych na anemię megaloblastyczną z nieboru witaminy B12, ryzyko zachorowania na raka żołądka wzrasta 2-3 krotnie. Długotrwały niedobór witaminy B12 lub kwasu foliowego może też stworzyć warunki sprzyjające rozwojowi miażdżycy oraz zakrzepicy.
Objawów anemii nigdy nie wolno bagatelizować, ponieważ niektóre z nich odpowiadają innym chorobom, np. nowotworom. Jeżeli się pojawią, należy bezzwłocznie udać się po poradę lekarską!

Czy niedoborom tych witamin można lub trzeba zapobiegać farmakologicznie?


Aby uniknąć niedoborów wystarczy pilnować zbilansowanej diety. Jednak jeśli już taki stan wystąpi w organizmie należy uzupełnić dietę w suplementy dostępne na rynku. Jedyną grupą osób które powinny szczególnie zapobiegać niedoborom tych witamin są kobiety w wieku prokreacyjnym.

 

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Rating 5.00 (5 Votes)


Reklama testowa
Do góry