Depresja

16. 04. 20
Odsłony: 1274


Autor: Agnieszka Wojciechowska

Co to za choroba? Czy jest to częste schorzenie? Kogo ono dotyczy?


Depresja jest zaburzeniem nastroju, inaczej mówiąc, zaburzeniem afektywnym. Jej cechą charakterystyczną jest znacznie obniżony nastrój, osłabienie tempa procesów psychicznych, ruchowych, objawy cielesne oraz lęk. Należy pamiętać, że obraz tej choroby nie jest stały. Może ona przebiegać pod wieloma różnymi postaciami i z różnym natężeniem objawów.

Schorzenie to dotyka około 3,5% Polaków w ciągu roku, dużo częściej kobiet. Dokładna liczba chorych może być  wyższa, ponieważ osoby cierpiące na depresję nie zawsze trafiają do lekarza. Depresje bywają nierozpoznawane przez lekarzy rodzinnych, m.in. ze względu na nietypowy obraz choroby czy bagatelizowanie objawów. Schorzenie to może dotknąć człowieka w niemal każdym wieku. Częstość jego występowania wzrasta znacznie po 45-tym roku życia. W ostatnich latach rośnie jednak liczba chorych nastolatków.


Jakie są rodzaje zaburzeń afektywnych


Zaburzenia nastroju występują w wielu formach. Chory może przejść w życiu typowy, jednorazowy epizod tzw. „dużej” depresji z charakterystycznymi jej objawami. Jeśli jednak epizody te powtarzają się i są poprzedzielane okresami prawidłowego nastroju, to jest to zaburzenie depresyjne nawracające. Przewlekłe, łagodne obniżenie nastroju, które zaczyna się we wczesnej dorosłości i trwa przez co najmniej dwa lata, nazywa się dystymią. Istnieją również depresje nietypowe, tzw. poronne. Wyróżniamy tutaj kilka chorób.  Subdepresja to taki zespół depresyjny, w którym objawy chorobowe są mało nasilone. W depresjach maskowanych objawy podstawowe depresji są trudne do wykrycia, ponieważ są skrywane przez inne, nietypowe objawy, np. bezsenność, lęk, napady opilstwa czy anoreksję. Mogą to być  w rzeczywistości objawy depresji.

Depresja jest schorzeniem, które może współwystępować z innymi chorobami, np. z uzależnieniem od alkoholu, zaburzeniami odżywiania, schizofrenią. Istnieją zaburzenia afektywne, w których stany depresji przeplatają się ze stanami wzmożonego nastroju (choroba afektywna dwubiegunowa) i takie, w których epizody depresji występują razem z zaburzeniami psychotycznymi (urojeniami, omamami). Depresja często występuje u osób, które cierpią na liczne choroby cielesne, zwłaszcza, jeśli są one przyczyną przewlekłego bólu i niepełnosprawności. Zażywanie niektórych leków może wywoływać depresję. Szczególnym rodzajem tej choroby jest depresja w przebiegu żałoby.


Jak powstaje depresja?


W powstawaniu depresji biorą udział czynniki genetyczne oraz psychospołeczne. Występowanie depresji w rodzinie znacznie zwiększa ryzyko zachorowania. Pojawienie się choroby ściśle wiąże się z funkcjonowaniem centralnego układu nerwowego, czyli mózgowia, a dokładnie - układu limbicznego, podwzgórza, tworu siatkowatego. Bardzo ważną rolę pełnią substancje zwane neuroprzekaźnikami, które regulują pracę komórek nerwowych mózgowia. Najistotniejsze neuroprzekaźniki biorące udział w powstawaniu choroby to serotonina, noradrenalina, dopamina i inne. Choroba wiąże się również z zaburzeniami regulacji hormonów- glikokortykosteroidów w obrębie układu kontrolującego wydzielanie tych hormonów, czyli podwzgórza, przysadki i nadnerczy.

Do rozwoju depresji przyczyniają się także czynniki środowiskowe oraz psychologiczne. Życie w długotrwałym stresie, dążenia i cele, które przekraczają posiadane możliwości, osamotnienie, anonimowość, brak poczucia bezpieczeństwa i stabilizacji sprzyjają depresji. Do pojawienia się choroby przyczyniają się również:

  • negatywny obraz swojej osoby,
  • trudne doświadczenia życiowe,
  • brak oparcia społecznego,
  • negatywna ocena własnego postępowania oraz przyszłości,
  • poczucie małej wartości,
  • brak wiary we własne siły,
  • pesymizm,
  • skłonność do melancholii,
  • duża wrażliwość.

Ryzyko zachorowania na depresję rośnie po utracie pracy, w czasie separacji, rozwodu. Do depresji bardziej predysponowane są osoby z niektórymi zaburzeniami osobowości, zwłaszcza borderline.


Jakie są objawy depresji?


Obraz depresji obejmuje kilka objawów charakterystycznych, podstawowych. Towarzyszyć im mogą liczne objawy dodatkowe, które często zależą od osobowości chorego.
Objawy podstawowe:

  • obniżenie podstawowego nastroju,
  • zahamowanie psychoruchowe,
  • objawy somatyczne (cielesne, biologiczne), zaburzenia rytmów biologicznych,
  • lęk.

Obniżenie nastroju jest przeżywane jako: smutek, przygnębienie, niemożność odczuwania radości, zobojętnienie, załamanie, bezradność, upokorzenie, zgaszenie, odrętwienie, zawstydzenie. Towarzyszy mu utrata zainteresowań, niska samoocena, poczucie winy i beznadziejności.

Osłabienie tempa procesów psychicznych i ruchu - spowolnienie tempa myślenia, osłabienie pamięci, poczucie niesprawności intelektu, niemożność koncentracji, spowolnienie ruchów, czasem nawet osłupienie, czyli całkowite zahamowanie ruchowe. Chorzy na depresję nie muszą doświadczać spowolnienia ruchowego. Przeciwnie, mogą być bardzo niespokojni i pobudzeni. Stan ten często wiąże się z silnym lękiem.

Objawy biologiczne - są przejawem nieprawidłowej czynności układu nerwowego. Szczególne znaczenie mają tu zaburzenia rytmu snu i czuwania. Zaburzenia te mają dwa warianty. Chory najczęściej doświadcza skrócenia snu nocnego, sen jest płytki, przerywany i pacjent budzi się wcześnie rano nie mogąc już zasnąć. Drugi wariant charakteryzuje zwiększona potrzeba snu i senność w ciągu dnia. Inne objawy somatyczne to zdecydowanie gorsze samopoczucie w godzinach rannych i lepsze wieczorową porą, napięciowe bóle głowy, zwłaszcza w okolicy potylicy, psychogenne bóle ciała, zaparcia, wysychanie śluzówek jamy ustnej. Charakterystyczny dla tej choroby jest również brak łaknienia i spadek masy ciała, choć pacjent może mieć wzmożoną potrzebę jedzenia i skłonność do przejadania się. Kobiety cierpiące na depresję często mają zaburzenia miesiączkowania, aż do zaniku krwawień, wskutek nieprawidłowej funkcji układu nerwowego i hormonalnego. Chorzy odczuwają osłabienie popędu seksualnego.

Lęk towarzyszący depresji najczęściej jest lękiem o niskim natężeniu, okresowo się nasilającym, odczuwanym stale, czyli tzw. lękiem wolno płynącym. Czasem chory doświadcza ataków paniki, czyli bardzo silnego lęku. Lękowi towarzyszą objawy cielesne, takie jak przyspieszona akcja serca, kołatania serca, wzrost ciśnienia tętniczego krwi, ból i ucisk w klatce piersiowej, przyspieszony, skrócony oddech, uczucie dławienia, drżenie, dygotanie, suchość w jamie ustnej, zimna skóra, wzmożona potliwość, nudności, wymioty, biegunka czy uczucie pustki w głowie oraz omdlenie.

Depresji często towarzyszy dysforia, czyli nastrój gniewliwy, zniecierpliwienie, rozdrażnienie. Emocje te mogą się przyczyniać do zachowań agresywnych skierowanych na siebie, nawet do zamachów samobójczych.

Podczas depresji obserwuje się liczne zaburzenia myślenia, negatywny obraz świata i samego siebie, obawa o własne zdrowie, przyszłość, perspektywy życiowe. Bywa, że depresja ma tak ciężki przebieg, że chory nie jest w stanie pracować, podołać obowiązkom domowym, a nawet zadbać o podstawowe potrzeby higieniczne, co może być przyczyną zagrożenia życia. Chorobie tej mogą towarzyszyć objawy psychotyczne, np. urojenia rozmaitego typu (nieprawdziwe przekonania) czy omamy słuchowe (nieprawidłowości spostrzegania).

Pacjenci z depresją mogą pragnąć wyrządzić sobie krzywdę, a nawet zakończyć życie. Snują myśli i fantazje samobójcze, tworzą plany realizacji zamachu samobójczego, gromadzą potrzebne im materiały, w końcu podejmują próbę samobójczą.


Kiedy stwierdza się depresję?


Epizod depresyjny stwierdza się, gdy objawy trwają co najmniej przez 2 tygodnie i obejmują:

  1. minimum dwa spośród głównych objawów:
    1. obniżony nastrój,
    2. utrata zainteresowań i zdolności odczuwania przyjemności,
    3. zmniejszona energia lub zwiększona męczliwość,
  2. oraz minimum dwa spośród niżej podanych:
    1. upośledzenie uwagi,
    2. obniżona samoocena i mała pewność siebie,
    3. poczucie winy i bezwartościowości,
    4. czarne i pesymistyczne widzenie przyszłości,
    5. myśli i tendencje samobójcze lub samouszkodzenia,
    6. zaburzony sen,
    7. zaburzony apetyt.

Kryteria te ujęte są w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD-10.

Do oceny obrazu klinicznego depresji i stopnia jej nasilenia stosuje się np. Skalę Depresji Hamiltona czy inwentarz- Skalę Depresji Becka.


Jakie są skutki depresji?


Rozpowszechnianie się choroby, śmiertelność związana z zamachami samobójczymi, zaburzenia funkcjonowania człowieka we wszystkich grupach społecznych (np. dom, praca) i ponoszone koszty leczenia sprawiają, że depresja jest chorobą nie tylko człowieka, ale całego społeczeństwa. Dla pacjenta depresja jest złodziejem cennego czasu, który mógłby zostać poświęcony na wiele aktywności życiowych. Choroba ta wpływa negatywnie również na stan fizyczny chorego oraz predysponuje do zaburzeń otępiennych w wieku podeszłym. Depresja sprzyja uzależnieniom i powtarzającym się samouszkodzeniom. Najbardziej tragicznym skutkiem depresji jest samobójstwo.

Szacuje się, że 80% samobójstw wynika z tej choroby. Poczucie beznadziejności najsilniej popycha do samobójstw. Sprzyja mu też poczucie winy i grzechu, zawężenie myślenia, osamotnienie w chorobie, zaburzenia snu, bóle psychogenne, dysforia, urojenia i omamy. Chorzy mogą pragnąć śmierci, fantazjują o samobójstwie, miewają sny o tematyce śmierci, przygotowują dokładne plany działania, by móc odebrać sobie życie, czasem piszą listy pożegnalne czy sporządzają testament. Chory, który bardzo się zmienił w ocenie otoczenia (wesołość, złość, izolacja bądź przeciwnie, częste rozmowy z bliskimi), rozdaje swoje rzeczy, gromadzi leki, ostre narzędzia, sznur, ma dostęp do broni, napomyka lub otwarcie mówi o śmierci bądź doświadczył traumatycznego przeżycia w ostatnim czasie, jest zagrożony zamachem samobójczym i wymaga natychmiastowej pomocy bliskich i lekarza. Podejrzenia powinien budzić również tzw. „złowieszczy spokój”. Chory, który bardzo źle się czuł i podjął decyzję o samobójstwie, odczuwa pewien spokój, bowiem odebranie sobie życia stanowi dla niego zakończenie udręki.


Kiedy należy udać się do lekarza?


Do lekarza, najlepiej  psychiatry, należy udać się wtedy, gdy odczuwa się następujące objawy: smutek i przygnębienie, które są wyraźnie nieprawidłowe zdaniem samego pacjenta, zaburzenia pamięci, zaburzenia snu, męczliwość, utrata energii, uporczywe dolegliwości somatyczne, które nie są powodowane chorobą fizyczną, spowolnienie psychoruchowe, niepokój wewnętrzny, myśli samobójcze, drażliwość. Warto obserwować te objawy u bliskich osób i, w razie ich wystąpienia, próbować nakłonić członka rodziny czy przyjaciela do skorzystania z konsultacji lekarskiej.

Na czym polega leczenie depresji?


Depresje łagodne i umiarkowanie nasilone leczy się głównie za pomocą psychoterapii, szczególnie terapii poznawczo-behawioralnej. Ma ona na celu rozpoznanie i zrozumienie zniekształconych lub irracjonalnych założeń i przekonań pacjenta oraz próbę zmiany myślenia na takie, które zapobiega nawrotom choroby.  Niejednokrotnie słuszne i pomocne jest dołączenie do tej terapii leków przeciwdepresyjnych. Depresje ciężkie leczone są przede wszystkim farmakologicznie. Pomocne mogą być oddziaływania psychoterapeutyczne.  Istnieje kilka grup leków przeciwdepresyjnych, które są dobierane odpowiednio do kondycji zdrowotnej pacjenta. Lekami często stosowanymi w leczeniu tego schorzenia są tzw. leki SSRI, czyli inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, takie jak fluoksetyna, sertralina, fluwoksamina, citalopram. Często stosowana jest również wenlafaksyna, należąca do inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny. Leki starszej generacji- trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne,  takie jak amitryptylina, klomipramina, imipramina są bardzo skuteczne, jednak mają więcej działań niepożądanych. Najczęściej terapia lekowa przynosi bardzo dobry skutek po min. 2 tygodniach stosowania. Farmakoterapia  trwa  przez co najmniej pół roku od momentu uzyskania pełnej remisji choroby. Dobranie odpowiedniego dla pacjenta leku nie zawsze jest łatwe. Niekiedy konieczne jest wypróbowanie kilku leków lub terapia łączona. Środki przeciwdepresyjne różnią się między sobą właściwościami, zastosowaniem oraz profilem działań niepożądanych. Depresja z objawami psychotycznymi (z urojeniami, omamami) wymaga łączenia leków przeciwdepresyjnych i przeciwpsychotycznych. Depresje ciężkie, depresje psychotyczne, oporne na farmakoterapię i nasilone tendencje samobójcze są wskazaniami do zastosowania skutecznej, jednostronnej terapii elektrowstrząsowej.

Depresja jest niestety chorobą, która może mieć przebieg nawracający. Po każdym kolejnym epizodzie depresyjnym ryzyko wystąpienia  kolejnego epizodu wzrasta. W celu zapobiegania nawrotom można stosować psychoterapię i /lub długotrwale przyjmować leki antydepresyjne.

 

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Rating 0.00 (0 Votes)


Reklama testowa
Do góry