Stres

16. 02. 22
Odsłony: 1928

Autor: Agnieszka Wojciechowska

Co to jest stres? Co może być przyczyną stresu?


Stres jest sytuacją obciążającą, prowadzącą do zachwiania stanu równowagi psychicznej człowieka. Wydarzenie zagrażające tej harmonii nazywa się stresorem. Zwykle są to epizody negatywne, ale przeżycia pozytywne również mogą być źródłem stresu. Naturalnym zjawiskiem jest, iż każdy człowiek doświadcza w ciągu swojego życia różnych niepokojów. Współczesna cywilizacja dodatkowo niesie wiele zagrożeń dla zdrowia psychicznego, co skutkuje silnym napięciem emocjonalnym, walką z sytuacjami stresorodnymi oraz poczuciem zagubienia. Stres działa na człowieka ożywczo, motywuje do działania. Jednak gdy działa zbyt długo lub gdy jest zbyt silny, może rujnować zdrowie.

Różne wydarzenia życiowe wyzwalają inny poziom napięcia. Najbardziej stresujące są takie wydarzenia jak: śmierć  współmałżonka, członka rodziny czy przyjaciela, rozwód, małżeństwo, utrata pracy, choroba, przejście na emeryturę, ciąża, trudności natury seksualnej, zmiana statusu materialnego czy obowiązków w pracy. Mniej stresujące są: kłopoty z teściami, wyjątkowe osiągnięcia osobiste, zmiana warunków życia, pracy, miejsca zamieszkania, a nawet wakacje. Dane wydarzenie jest bardziej stresujące, gdy człowiek nie ma poczucia kontroli nad nim. Powtarzające się codzienne dokuczliwości oraz kłopoty życiowe, będące źródłem irytacji, mogą być nawet bardziej stresujące niż śmierć członka rodziny.


Reakcje na stres


Organizm człowieka, po zderzeniu z czynnikiem stresującym, przechodzi przez trzy fazy reakcji. Pierwszą fazą jest faza alarmowa. Dzięki pobudzeniu układu dokrewnego (hormonalnego) intensywniej pracują gruczoły zwane nadnerczami. Produkują one kortyzol- hormon walki oraz adrenalinę. Pobudzona jest też część układu nerwowego pomagająca walczyć ze stresem- układ współczulny.  Dzięki tym mechanizmom człowiek jest fizjologicznie pobudzony, głębiej i szybciej oddycha, szybciej bije mu serce, korzysta z zapasów cukrów organizmu, które przekształca w energię, jest też bardziej wydolny umysłowo.
Faza druga to odporność. W tej fazie organizm nadal doświadcza pobudzenia i przeznacza energię na zmaganie się  ze stresem. Jeśli walka ta trwa długo, osłabieniu ulega układ odpornościowy.

Gdy czynnik stresowy działa nadal następuje faza trzecia- wyczerpanie. Organizm nie ma już energii do walki, poddaje się. Coraz trudniej zmaga się ze stresem. Uszkodzeniu ulega układ odpornościowy, obniża się zdolność do koncentracji i myślenia. Przykre skutki długotrwałego stresu wynikają ze stale podwyższonego poziomu kortyzolu i napięcia układu nerwowego. Człowiek staje sie podatny na choroby, coraz trudniej mu rozwiązywać problemy. Osoba taka może zaniedbać dietę, sen, palić papierosy, a nawet zażywać narkotyki. Efektem końcowym może być choroba. Do tych przykrych skutków nie dochodzi, gdy stres działa krótko i gdy jest umiarkowanie nasilony.


Dlaczego stres jest groźny dla zdrowia?


Długotrwały lub zbyt silny stres jest groźny dla zdrowia, ponieważ sprzyja osłabieniu kondycji człowieka oraz wystąpieniu chorób psychicznych i fizycznych. Stres może także pogarszać przebieg wielu dolegliwości. Ważnym elementem tego procesu jest podatność człowieka na wystąpienie pewnych chorób, ponieważ są osoby, które, mimo doświadczania silnego stresu, nie zapadają na schorzenia. Należy zaznaczyć, że takie cechy charakteru jak hardość i optymizm chronią  przed wystąpieniem chorób zależnych od stresu.

Z jakimi chorobami fizycznymi wiąże się narażenie na stres?


Narażenia na długotrwały stres wiąże się z chorobami układu krążenia, przewodu pokarmowego, z zaburzeniami układu odpornościowego, niektórymi nowotworami, astmą, chorobami skóry i z wieloma innymi dolegliwościami.

  • Choroba wieńcowa serca. Przyczyną tej choroby jest miażdżyca tętnic wieńcowych prowadząca do niedokrwienia mięśnia sercowego. Skutkiem tej choroby może być zawał serca. Pojawieniu się tej choroby sprzyjają: płeć męska, starszy wiek, brak ruchu, palenie papierosów, wysoki poziom cholesterolu we krwi, nadciśnienie tętnicze krwi, czynniki genetyczne oraz tzw. osobowość typu A. Ludzie o tej osobowości silnie odczuwają presję czasu, są agresywni, ambitni, nastawieni na współzawodnictwo, łatwo się denerwują, często czują się bezradni i sfrustrowani, gdy coś idzie nie po ich myśli. Zachowanie to sprzyja wystąpieniu zaburzeń depresyjnych i, w konsekwencji, choroby wieńcowej.
  • Wrzody trawienne. Są to ubytki błony śluzowej żołądka lub dwunastnicy. Główną przyczyną ich rozwoju jest bakteria Helicobacter pylori. Na tę chorobę bardziej podatne są osoby, które produkują większe ilości ważnych substancji żołądkowych- kwasu solnego i pepsyny, a także osoby z wrażliwą i trudno gojącą się śluzówką żołądka. Jednak aż 90% osób zakażonych tą bakterią nie rozwija wrzodów. Z drugiej strony wrzody mogą pojawiać się u osób nie zakażonych Helicobacter pylori. Dzieje się tak, ponieważ stres bierze udział w powstawaniu wrzodów. Stany psychiczne związane z niepokojem, nieprzewidywalnością oraz brakiem kontroli  zaostrzają przebieg tej przypadłości.
  • Zespół jelita drażliwego. To częsta choroba jelita grubego objawiająca się uciążliwymi bólami brzucha oraz nieprawidłowym rytmem wypróżnień. Dolegliwości te mają  nie tylko  przyczyny biologiczne (m.in. nadwrażliwość trzewna, zaburzenia motoryki jelit). Nawet 80% chorych doświadcza problemów natury psychicznej, w tym stresu, lęku oraz objawów depresyjnych. Stres zaburza aktywność ruchową jelit i zaostrza przebieg schorzenia.
  • Choroby zakaźne. Depresja, bezradność, poczucie beznadziejności i stresujące wydarzenia życiowe osłabiają układ odpornościowy. Sprzyja to wystąpieniu różnych schorzeń i ich cięższemu przebiegowi. Np. u depresyjnych i zestresowanych chorych na AIDS, którzy nie mają oparcia w rodzinie, szybciej dochodzi do potwierdzonego badaniami krwi załamania odporności niż u chorych, którzy nie czują silnego stresu.
  • Nowotwory. Brak sensu życia, brak stałej pracy, poczucie beznadziejności zwiększają podatność na raka płuc czy szyjki macicy.  Sprawiają  również, że osoby chore żyją krócej.
  • Astma. Tej chorobie dolnych dróg oddechowych sprzyja stres, zwłaszcza u dzieci. Może on nasilać, a nawet wywoływać napady astmy.
  • Choroby skóry. Stres powoduje częstsze nawroty i nasila przebieg chorób dermatologicznych, zwłaszcza łuszczycy i atopowego zapalenia skóry.


Sposoby radzenia sobie ze stresem


Praca nad skutecznymi sposobami radzenia sobie ze stresem jest bardzo potrzebna, by uchronić się przed fatalnymi skutkami jego działania na zdrowie. Pewność siebie, wewnętrzne przekonanie o posiadaniu kontroli nad życiem, zaufanie do własnych sił, pozytywne postrzeganie własnej wartości, niezaprzątanie sobie głowy przyszłymi problemami oraz humor to cechy, które pomagają skutecznie chronić się przed stresem. Bardzo duży udział w tym procesie ma wsparcie społeczne. Jest ono najbardziej potrzebne kobietom i osobom starszym. Równie ważna jest umiejętność dobrego zarządzania czasem i efektywne sposoby rozwiązywania problemów. Istotnymi formami profilaktyki przeciwstresowej są: odpowiednia dieta oraz  ilość snu, krótkie przerwy podczas pracy, racjonalne rozplanowanie sobie obowiązków, ograniczenie ilości wypijanej kawy, alkoholu, wypalanych papierosów oraz wykonywanie ćwiczeń antystresowych, np. praca z oddechem, przyjmowanie wyprostowanej postawy ciała, ćwiczenia rozciągające, uspokajające myśli, dystansowanie się, spojrzenie na swoje problemy  z innej perspektywy, „z zewnątrz”. 

Popularne czynności relaksacyjne to:

  • spotkania i rozmowy z rodziną i przyjaciółmi,
  • bycie ze sobą w ciszy, w dobrze rozumianej samotności,
  • zakończenie realizacji zadania,
  • bezstresowe przyjmowanie gości,
  • wyjście do kawiarni i restauracji,
  • muzyka, taniec, książki, film, spacer, koncert,
  • projektowanie domu i ogródka,
  • aktywność fizyczna,
  • aromatyczna kąpiel,
  • praca w ogrodzie,
  • kontakt ze zwierzętami,
  • modlitwa osób wierzących.


Zalecane jest zarezerwowanie sobie choćby 20 minut w ciągu dnia na „nicnierobienie”, ponieważ świadome wyłączenie się z codziennej gonitwy jest niezmiennie ważne w zarządzaniu stresem.  


Kiedy zgłosić się do lekarza?


Do lekarza, w tym lekarza psychiatry, psychologa czy terapeuty powinna zgłosić się osoba, która odczuwa nadmierne napięcie emocjonalne w ciągu dnia.  Wizyta ta służy uzyskaniu od niego porady dotyczącej sposobów radzenia sobie ze stresem. Bywa, że chory zgłasza się do lekarza z powodu zaostrzenia choroby podstawowej, która od dawna  nęka pacjenta. Zaostrzenie może być bowiem spowodowane czynnikami psychicznymi. Zadaniem lekarza jest próba ustalenia co było przyczyną zaostrzenia choroby.

Leczenie stresu


Leczenie stresu ma duże znaczenie w przebiegu wielu chorób fizycznych człowieka. Można próbować zmniejszyć wpływ stresu na życie poprzez stosowanie technik psychoterapeutycznych, np. relaksacyjnych, trening autogenny, terapię poznawczą, hipnozę czy biofeedback. Popularne czynności relaksacyjne można stosować samodzielnie. Czasem, np. przy bardzo nasilonych objawach depresyjnych, może być konieczne włączenie leków psychiatrycznych w terapii.


 

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Rating 5.00 (1 Vote)


Reklama testowa
Do góry