Dna moczanowa

15. 11. 05
Odsłony: 14862


Autor: Dominika Zimny

Co to jest dna moczanowa?


Dna moczanowa (inaczej podagra; skaza moczanowa) jest chorobą metaboliczną. W jej przebiegu kwas moczowy, występując w zbyt dużym stężeniu, wytrąca się w tkankach i narządach. Kwas moczowy to końcowy produkt przemian zasad purynowych, związków organicznych, które budują DNA i RNA. Istotą dny moczanowej jest krystalizacja moczanu sodu w płynie stawowym, fagocytoza (wychwytywaniem i wchłanianiem) kryształków i powstawanie złogów w tkankach stawowych i innych tkankach oraz narządach.

Jakie są przyczyny tej choroby?


Główną przyczyną pojawienia się tej choroby jest nadmierna produkcja kwasu moczowego w organizmie. Może ona wynikać z przyczyn egzogennych (zbyt duża ilość puryn w diecie) i endogennych (nadmiar produkcji w organizmie). Najczęstszą endogenną przyczyną nadmiaru kwasu moczowego jest nasilone namnażanie i rozpad komórek – w przebiegu chorób nowotworowych, na skutek działania chemioterapii.  
Druga przyczyna to upośledzone wydalanie go wraz z moczem. Niewydalony z organizmu kwas moczowy odkłada się w mięśniach, tkance podskórnej i stawach, w postaci kryształków moczanu sodu (sól kwasu moczowego). Odkładające się złogi powodują wystąpienie odczynu zapalnego. Rozwijający się proces zapalny powoduje niszczenie chrząstek i powierzchni stawowych, a to z kolei wywołuje zapalenie stawów.
Wydalanie kwasu moczowego przez nerki odbywa się w kilku etapach, zaburzenie któregokolwiek z nich rzutuje na stężenie kwasu moczowego we krwi prowadząc do hiperurykemii.
Ponadto, choroby, w których można zaobserwować kwasicę (np. w niewyrównanej cukrzycy, w niedożywieniu) upośledzają wydzielanie kwasu moczowego, przez co kumuluje się on w organizmie. Również niektóre leki moczopędne powodują wzrost kwasu moczowego we krwi.

U kogo występuje choroba?


Choroba ta występuje częściej u mężczyzn, między 30 a 50 rokiem życia; zaobserwowano predyspozycje genetyczne.

Jakie są czynniki ryzyka pojawienia się tej choroby?


Istnieje kilka czynników sprzyjających wstąpieniu dny moczanowej:

  • Uwarunkowania genetyczne, które mogą powodować zaburzenia w metabolizmie kwasu moczowego
  • Płeć męska – mężczyźni chorują 7 razy częściej, aniżeli kobiety
  • Wiek – choroba praktycznie nie występuje u osób poniżej 30. roku życia, a u kobiet pojawia się najczęściej po menopauzie
  • Nadużywanie alkoholu – zwłaszcza piwa i silnych alkoholi
  • Dieta – spożywanie dużej ilości produktów bogatych w puryny, z których powstaje kwas moczowy (np. podroby – wątróbki, serca, nerki, ozorki; ryby i ich przetwory, owoce morza, galarety mięsne, mocne wywary z mięs, konserwy
  • Występowanie chorób: nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca, cukrzyca, zaburzenia lipidowe, nadwaga, otyłość, czyli tzw. Choroby cywilizacyjne, zespoły metaboliczne
  • Leki – kwas acetylosalicylowy (aspiryna), leki moczopędne
  • Odwodnienie, zakażenie, stan po przeszczepieniu narządów


Jak się objawia dna moczanowa?


Początek choroby zwykle występuje w postaci ataku zapalenia pojedynczego stawu. Najczęściej pierwszym w kolejności atakowany jest staw podstawy palucha. Niemniej jednak mogą być to inne stawy – stopy, kolanowy, barkowy, stawy palców rąk.
Typowy przebieg dny moczanowej rozpoczyna się od napadu dny. Pojawia się nagle, towarzyszy mu bardzo silny ból (najczęściej w nocy) opisywany przez pacjentów jako trudny do zniesienia. Zajęty staw jest obrzęknięty, skóra nad nim jest gorąca i zaczerwieniona, a naskórek zaczyna się złuszczać. Często obserwuje się także: gorączkę, uczucie ogólnego rozbicia czy dreszcze.
Dolegliwości te stopniowo ustępują w przeciągu kilku dni do dwóch tygodni. Po pierwszym ataku następuje okres wycofania objawów choroby, chorzy nie odczuwają żadnych dolegliwości. Jeśli nie wdroży się odpowiedniego postępowania, pojawiają się kolejne, coraz częstsze ataki, które mogą zajmować kolejne stawy.

Co sprzyja wystąpieniu kolejnych ataków?


Wystąpieniu napadu sprzyjają: dieta bogata w puryny, niektóre leki, zwiększony wysiłek fizyczny, palenie tytoniu oraz spożywanie alkoholu.
Dieta bogata w puryny powoduje zwiększenie stężenia kwasu moczowego, należy więc wykluczyć z diety produkty o wysokiej zawartości puryn.
Niektóre leki mogą powodować zwiększenie stężenia kwasu moczowego. Zwiększony wysiłek fizyczny powoduje zakwaszenie organizmu na skutek gromadzenia się w organizmie kwasu mlekowego. Stan kwasicy upośledza wydalanie kwasu moczowego z organizmu, co dodatkowo zwiększa ryzyko pojawienia się napadu dny.
Spożywanie alkoholu może być czynnikiem wyzwalającym napad dny ze względu na wysoką zawartość puryn. W rzeczywistości nie każdy alkohol zawiera puryny, a to je należy wyeliminować z pokarmów i napoi, by ustrzec się przed atakami dny. Puryny są obecne jedynie w piwie i w winach powstają z nich spore ilości kwasu moczowego (z 200 ml piwa aż 73 mg kwasu).
Alkohole niezawierające puryn należy także ograniczyć z dwóch powodów: po pierwsze obciążają nerki (już i tak pracujące nieprawidłowo), po drugie – odwadniają organizm, co z kolei prowadzi do wzrostu stężenia kwasu moczowego we krwi i innych tkankach.

Czy wysiłek fizyczny w dnie moczanowej jest przeciwwskazany?


W dnie moczanowej przeciwwskazany jest jedynie wysiłek o dużej intensywności. Regularny wysiłek fizyczny dopasowany do możliwości pacjenta ma bardzo korzystne działanie. Powoduje spadek masy ciała i zmniejsza ryzyko innych chorób kardiologicznych i metabolicznych, które często współistnieją z dną moczanową.

Co to jest przewlekła dna moczanowa?


Po wielu latach choroby dochodzi do przewlekłego wielostawowego zapalenia dnawego. Towarzyszą mu powikłania ze strony innych narządów, np. układu krążenia, czy nerek. Objawy choroby, zwykle o dużo mniejszym nasileniu, występują stale. Odkładające się w stawach złogi kryształów powodują zniekształcenie stawów i niesprawność. Złogi te powstają także w innych miejscach organizmu. Skutkuje to formowaniem się tzw. guzków dnawych (na skórze – małżowiny uszne, okolice stawów rąk i stóp, narządy wewnętrzne). Mogą być one tak duże, że uciskają okoliczne nerwy. Powoduje to, że czasami konieczne jest ich operacyjne usunięcie

Co robić, gdy pojawią się objawy?


Konieczny jest natychmiastowy kontakt z lekarzem, który ustali rozpoznanie i zastosuje odpowiednie leczenie. Po zdiagnozowaniu dny moczanowej, pacjenci powinni pozostawać pod stałą opieką reumatologa.

Co może zmniejszyć ból związany z atakiem?


Ulgę przynoszą okłady z lodu, zalecane jest także unieruchomienie zajętego stawu. Po ustąpieniu ostrych objawów należy wrócić do codziennej aktywności fizycznej i ćwiczeń usprawniających. Zaleca się, aby odbywały się one pod okiem fizjoterapeuty.

Jak lekarz ustala rozpoznanie?


Konieczne jest różnicowani dny moczanowej z innymi chorobami stawów. Przy podejrzeniu dny należy kilkukrotnie oznaczyć stężenie kwasu moczowego we krwi. Jest ono zazwyczaj znacznie zwiększone na skutek upośledzonego wydalania kwasu moczowego z organizmu. Wykonuje się także oznaczenie dobowej utraty kwasu moczowego wraz z moczem.
Badaniem, które jednoznacznie potwierdzi rozpoznanie tej choroby, jest ocena płynu stawowego pod mikroskopem i stwierdzenie w nim kryształków moczanu sodu. W tym celu pobiera się płyn stawowy poprzez nakłucie zaatakowanego przez chorobę stawu.
Pomocnymi badaniami są także zdjęcia rentgenowskie, czy USG stawów.

Jakie są sposoby leczenia?


Zmiana stylu życia.
Kluczową rolę odgrywa zmiana stylu życia, co często wystarcza do utrzymania stężenia kwasu moczowego na prawidłowym poziomie, zapobiega to także napadom.
Najważniejsze zalecenia dotyczące zmiany stylu życia, to utrzymanie prawidłowej masy ciała i właściwa dieta. Należy unikać pokarmów zwiększających stężenie kwasu moczowego, uzupełnianie witaminy C, spożywanie warzyw, chudego nabiału. Kolejnym zaleceniem jest ograniczenie spożycia alkoholu, rzucenie palenia tytoniu i wyrobów tytoniowych, czyli czynników wyzwalających napady dny moczanowej. Należy także dbać o kondycje fizyczną, pamiętając o tym, aby wykonywać jedynie lekki wysiłek fizyczny. Zaleca się kontrolę ciśnienia tętniczego a także stężenia glukozy i lipidów. Konieczne jest także właściwe nawodnienie organizmu (wypijanie co najmniej 2 l płynu w ciągu doby). Prawidłowo nawodniony organizm nie gromadzi dodatkowo kwasu moczowego.

Leczenie farmakologiczne
Leczenie to zależy od tego, z jaką fazą choroby mamy do czynienia i jest dobierane indywidualnie do każdego pacjenta. W okresie napadu celem leczenia jest zwalczanie bólu i objawów zapalenia stawu. W tym celu podaje się kolchicynę, niesteroidowe leki przeciwzapalne, oraz leki przeciwzapalne bezpośrednio do stawu. W czasie okresu międzynapadowego zapobiega się napadom poprzez utrzymywanie niskiego stężenia kwasu moczowego. Osiąga się to za pomocą leków zmniejszających stężenie kwasu moczowego we krwi. W dnie przewlekłej hamuje się postępy choroby oraz leczy się jej powikłania.
Bardzo istotne jest szybkie rozpoznanie i leczenie chorób towarzyszących dnie moczanowej, takich jak: otyłość, nadciśnienie tętnicze, choroby nerek, kamica moczowa, zaburzenia gospodarki lipidowej i węglowodanowej. W leczeniu dny moczanowej bardzo ważna jest współpraca pacjenta z reumatologiem, dietetykiem i fizjoterapeutą.

 

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Rating 5.00 (4 Votes)


Reklama testowa
Do góry